Wind & Water - Martijn Perdijk - Heeg  
  Home

Restauratie tjotter 'Anna'

Contact   

 
 

Tjotter 'Anna' (2009)

De tjotter Anna van Freek Dikkers ligt al jaren naast haar grote ‘broer’ de boeier Constanter in een schiphuis. De Anna heeft een zeer afwijkend V-vormig onderwaterschip. Afgelopen zomer gooide Freek daar hoge ogen mee tijdens de wedstrijden op de Veenhoop. Hij won bij de kleine tjotters, maar hield ook de grote tjotters lang achter zich.

Restauratie tjotter 'Anna'
De historie gaat niet zo ver terug dat we zeker weten wie de Anna gebouwd heeft. In eerste instantie doet het fraaie scheepje denken aan Van der Zee. Maar bij nader inzien zijn er toch details die me hieraan doen twijfelen. Zo is de afwerking van de spanten anders dan bij Van der Zee gebruikelijk was. En ook dat extreem V-vormige onderwaterschip zet me aan het denken.
Zou het een schip van Visser uit Paterswolde kunnen zijn? Dat was een bouwer die graag experimenteerde en mooie snelle schepen bouwde (denk aan de Friese Jachten Stanfries en de Poseidon). De sterk naar binnen vallende boeisels, de geringe zeeg en de vallende achtersteven horen eveneens bij Visser.
Restauratie tjotter 'Anna'
Vernieuwen van kielplaat, teenstuk en achtersteven
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'
Aan de constructie van de achtersteven is de laatste jaren veel veranderd. Van het teenstuk en de onderkant van de achtersteven is een hoek afgezaagd, hetgeen zeker niet origineel is.
Bovendien is het teenstuk en de kielplaat slecht. Dit is reden genoeg om achtersteven, kielplaat en teenstuk te vervangen en de oorspronkelijke bouwwijze te herstellen.
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'
De kielplaat loopt van de voorsteven onder het hele schip door naar de achtersteven.
Romke zaagt het nieuwe teenstuk uit een blok eikenhout van 20 cm dik waarvan de nerf mooi meeloopt met de lijn van het achterschip. Als het blok op zijn plaats zit, is het aan de voorkant nog steeds 20 cm breed en bij de achtersteven nog maar 6 cm.
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'


Teenstuk en achtersteven op zijn plaats.

 

 
Aangetaste naden in het onderwaterschip
Alle naden in het onderwaterschip zijn zodanig aangetast dat dit in de nabije toekomst zeker ernstige lekkage zal gaan veroorzaken. Alleen opnieuw breeuwen en rubberen zal geen soelaas meer bieden omdat het hout al helemaal verpulverd is. We halen de naden open en lijmen aan weerszijden van de naden twee dunne latten. 
Restauratie tjotter 'Anna'
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'

Ik gebruik kleine kegjes om de latten tijdens het lijmen vast te zetten.

Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'

Met behulp van twee latten van 6 à 7 mm dik, ontstaan nieuwe naden die weer goed gebreeuwd en gerubberd kunnen worden.
 
Nieuwe vlakdelen
Restauratie tjotter 'Anna'
Omdat aan weerskanten een paar slechte stukken in het vlak zitten, besluiten we er twee nieuwe vlakdelen in te zetten. Op de spanten smeren we bruine teer en een laagje bitumen voordat het nieuwe deel bevestigd wordt om aantasting van het hout te voorkomen.
Restauratie tjotter 'Anna'
De slechte plekken in het vlak bleken ter hoogte van het zeilwerk slechts een voorbode te zijn van nog meer rottigheid. Tijdens het slopen blijkt dat het zeilwerk niet van massief eikenhout is, maar van een serie aan elkaar gelijmde latten van 2 cm dikte. Een dergelijk constructie werd in de zeventiger en tachtiger jaren regelmatig toegepast, maar blijkt veel minder duurzaam te zijn. Omdat het schip nu toch openligt, zullen we komende weken ook het zeilwerk van de Anna vervangen.
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'

 
Het vlak is dicht en wordt gebreeuwd. Na het rubberen draaien we de tjotter weer om en beginnen we aan het zeilwerk.
 

Nieuw zeilwerk
Restauratie tjotter 'Anna'


De oude zeilspanten dienen als mal voor de nieuwe en blijken prachtig op één dikke plank te passen. Dit stuk eikenhout komt van het boveneind van een stam waar de eerste zware zijtakken ontspringen. De nerf van het hout loopt daardoor redelijk met de spanten mee, wat de sterkte van de spanten zeer ten goede komt.
 
Anna zonder zeilwerk. De oude mastbank en koker komen straks weer op hun plek, maar de zeilspanten en de mastlegger worden vervangen.
Restauratie tjotter 'Anna'
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'

Het zeilwerk ruw in vorm. De mastlegger ligt er al tussen in.
 
Restauratie tjotter 'Anna' Restauratie tjotter 'Anna'

Alle verschillende onderdelen van het zeilwerk zijn op de raakvlakken ingesmeerd met bruine teer en daarna vastgeschroefd. De mastbank en de oude koker passen ook weer op hun plek.

Restauratie tjotter 'Anna'
De slechte plekken ter hoogte van het zeilwerk zijn nu allemaal vervangen. Zo kan de Anna er weer even tegen. Komende tijd zal ze nog geschilderd en gelakt worden.
Freek Dikkers en zijn dochter Liselotte komen de Anna halen. De nieuwe vingerling is precies nagemaakt van de oude die door de tand des tijds helemaal was doorgeroest. Je komt zo´n lange en gebogen vingerling niet vaak tegen.