Wind & Water - Martijn Perdijk - Heeg  
  Home

Restauratie boeier 'Constanter'

Contact  

 
  De boeier Constanter is al sinds 1901 in bezit van de familie Halbertsma.
Het prachtig gelijnde schip is in 1877 gebouwd door Eeltje Holtrop van der Zee (een opdracht “aangenomen voor de som van 2000 gulden”).
Met het gepiekte onderwaterschip,
het geveegde achterschip en een fanatieke bemanning wint de boeier al meer dan een eeuw menige wedstrijd.

 

 

foto 1956   

 
2011
Werkzaamheden 'Constanter' 2016 naar boven
Vervangen kajuitschot, een deel van het snijwerk, delen van de roef, dek en kuip
 
Winter 2015-2016 kwam de boeier Constanter weer naar Heeg. Ik verving het hele kajuitschot, een deel van het snijwerk, delen van de roef, het dek en de kuip. Beeldbepalend werk aan een beeldbepalend schip in de vloot.
2011
Werkzaamheden 'Constanter' 2011 naar boven
Vervangen scheg
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Winter 2010-2011 kwam de boeier Constanter nogmaals naar de werf. Het voorste deel van de scheg was in slechte staat en bovendien moest er voor de nieuwe motor ook een nieuwe schroefas geplaatst worden. Begin jaren zestig was om de scheg een roestvrijstalen doos gebouwd die was opgevuld met pek en beton, een vreemde constructie waar we liever weer een massief eiken scheg voor in de plaats zetten.

Het achterste deel van de oude scheg bestaat uit een stalen doos waar de schroefas doorheen loopt.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Het voorste deel van de scheg is gesloopt.

Ook vanuit de kuip moet het nodige gesloopt worden. We hakken een aantal emmers vol  beton weg rond de oude schroefas. Vanaf dat moment speculeren Binnert en ik over de vraag hoeveel hoger het achterschip uiteindelijk zal komen te liggen.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Het hout voor de nieuwe scheg komt van het uitlopende ondereind van een eikenboom. We maken een stuurboord- en een bakboordhelft die we later tegen elkaar lijmen.

In de scheg moet een uitsparing gemaakt worden voor de scchroefas. Het eerste hout is weggezaagd met een cirkelzaag.

Daarna schrap ik de sleuf in de juiste maat met een ronde krabber.

Een ring van de nieuwe schroefaskoker geeft de juiste maat aan.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
(boven)
De scheg zit op zijn plaats. De nerf van het hout loopt mooi mee omhoog langs het achterschip. Dit levert constructief een sterk geheel op.

 

(links)
De twee helften van de scheg zijn op elkaar gelijmd. Ter hoogte van de rechte potloodlijn komt de schroefas te lopen.

 

In de kuip is goed te zien waar de schroefas straks doorheen gaat. We vervangen ook de achterste twee leggers om de nieuwe scheg stevig te kunnen bevestigen.
Restauratie Boeier Constanter
Vervangen kielplaat
Onder de scheg was de kielplaat erg slecht en onder de voorsteven was deze ook doorgerot. Om een zo stijf mogelijk schip te construeren maken we de nieuwe kielplaat uit één stuk zoals in de bouwtijd (1877) gebruikelijk was.
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter

(boven)
Het massieve eiken moet eerst flink verhit worden met een gasvlam voordat je het in de juiste kromming kunt buigen.

 

(rechts)
De voorkant van de kielplaat van een boeier is heel rond.

 

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Het warme hout wordt met een paar dommekrachten op zijn plaats gehouden om af te koelen.

De kielplaat voor de Constanter komt uit een eiken stam van 10 meter.

Restauratie Boeier Constanter
Restauratie Boeier Constanter

Als de kielplaat helemaal pas gemaakt is, worden zowel de leggers als de kielplaat ingesmeerd met bruine teer.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter

 

 

De kielplaat loopt helemaal door tot onder de voorsteven.

 

 

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter

De nieuwe schroefas zit ook op zijn plaats. De schroef zit 12 cm dieper (!) dan in de oude situatie om te compenseren voor al het staal en beton dat we verwijderd hebben.

De naden worden gebreeuwd en gerubberd om het geheel waterdicht te maken.

Restauratie Boeier Constanter

 

(links)
Op een paar plekken gaf het dek al jaren lang enige lekkage. Dat is niet prettig, maar het biedt ook de schimmel witrot de kans om het hout blijvend aan te tasten. Gelukkig zijn we er op tijd bij om al het hout dat is aangetast te verwijderen.

 



(onder)
De groene kleur in de roef is de originele kleur van 135 jaar geleden. Deze roef is in al die jaren dus nog nooit vervangen of helemaal kaal gehaald en dat kom je bijna niet meer tegen.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Restauratie Boeier Constanter
(boven)
In de kuip plaatsen we een nieuwe schootbalk. De oude schootbalk was al lang niet meer origineel en moest verwijderd worden voor het slopen van de oude schroefas en het vervangen van de achterste twee leggers.


 

(links)
Een massief houten scheg en een stijver schip dat veel hoger op het water ligt!

 

Restauratie Boeier Constanter
‘Thuis’ in Grou
Na een paar keer zeilen schaaf ik als laatste klusje de nieuwe strijkklampen nog wat bij.
Het toespoor van een strijkklamp luistert erg nauw.
2010
Werkzaamheden 'Constanter' 2010 naar boven
Onderwaterschip en vervanging deel berghout
Restauratie Boeier Constanter
Restauratie Boeier Constanter

De huidige eigenaar Binnert Halbertsma weet nog nauwkeurige verhalen te vertellen over restauraties die in zijn jeugd plaatsvonden. Nu is op zijn beurt zoon Pieter Halbertsma zeer betrokken bij de werkzaamheden die bij Wind en Water plaatsvinden. De romp is aan een grote onderhoudsbeurt toe en we vervangen een deel van het berghout.

 

Restauratie Boeier Constanter

Als we het onderwaterschip kaalhalen, komen de eerste dingen tevoorschijn die onderhoud behoeven. Een aantal stuiknaden vertoont tekenen van inwatering. In het verleden is dit tijdelijk opgelost door stukjes blik op de huid te spijkeren.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Achter het zwaard blijkt het berghout en een rand van het boeisel aangetast door witrot. Om verdere aantasting van het schip te voorkomen, komt hier nieuw hout in.

Het nieuwe stuk berghout zit precies waar het kromme voorste deel aansluit op het rechte middendeel. Dit is bij veel schepen een kwetsbare plaats.  De stukjes nieuw hout in het boeisel zijn oude reparaties.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Normaal gesproken verwerk je eikengangen zodanig dat het hart van de plank naar buiten wijst. De kant die het dichts bij de kern van de stam heeft gezeten, zit dus aan de buitenkant van het schip. Men doet dit omdat hout na verwerking nog iets krom kan trekken en daarbij bol gaat staan aan de kant van het hart. Zo wordt het ronde jacht mettertijd nog ronder.
Bij de zandstrook van de Constanter zie je dat het hart van de plank naar binnen wijst. Maar dit is nu juist wat je wilt bij een gepiekt onderwaterschip! De huid moet hier immers eerder hol trekken dan bol.
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Met een gasbrander wordt de nieuwe plank in een stellage krom gebrand. De zandstrook van de Constanter is bijna 4 cm dik. Een centimeter dikker dan de andere gangen in het vlak.

Behalve een kromming in de lengterichting van de plank, moet deze gang ook zwei of torsie hebben om naadloos bij het mooie onderwaterschip aan te sluiten.

Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
(boven)
Na het branden schaaft Eduard de plank op maat.

(rechts)
Het schip is sinds jaar en dag ’s winters ingespoten met petroleum om verrotting van het hout te voorkomen. Inmiddels is de romp zodanig doordrenkt met petroleum dat het aanbrengen van kit en een verfsysteem niet eenvoudig is. Deze producten willen namelijk slecht hechten op een vette ondergrond. Het voordeel is op deze foto echter ook goed te zien. De leggers zijn na meer dan vijftig jaar allemaal nog puntgaaf.
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
De nieuwe zandstrook op zijn plaats.
Ook een aantal andere vlakdelen worden vervangen om slechte stuiknaden kwijt te raken en het schip meer stijfheid te geven.
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Van bijna het hele onderwaterschip zijn de naden opengehaald en worden nu opnieuw gebreeuwd met breeuwkatoen. Later worden de naden afgedicht met een polymeerkit die iets beter bestand is tegen de petroleum in het hout dan de Sikaflex die we normaal gebruiken.
Binnert is een fanatiek wedstrijdzeiler en ik heb hem beloofd het onderwaterschip zo glad mogelijk af te leveren. Mijn oude stagiaire Romke komt nog twee dagen helpen om het onderwaterschip helemaal vlak te schuren.
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Als eerste brengen we twee lagen Hempatex aluminiumprimer van Hempel aan.
Daarna volgen vier lagen Hempatex Hi build en twee lagen antifouling. De rubbernaden boven en onderwater worden eerst twee maal voorgelakt en weer opgeschuurd om de naden netjes af te werken.
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Laatste montagewerk voordat het schip weer te water gaat.
Restauratie Boeier Constanter Restauratie Boeier Constanter
Restauratie Boeier Constanter

De familie Halbertsma haalt de boeier weer op om haar terug te brengen naar het schiphuis in Grouw, naast de kleine zus tjotter Anna. Na de werfbeurt ligt het schip overigens centimeters hoger op het water en we hopen dat het nieuwe verfsysteem zal voorkomen dat er weer veel water in het hout zal trekken. Komende winter – en ditmaal vóórdat er ijs komt – komt het schip weer terug en zal de scheg en de kielplaat vervangen worden. Er wordt dan ook een nieuwe schroefaskoker gemaakt.

 
  Homepage Wind & Water naar boven Contact  

 

Verder op dit Wind & Water Web

Wie is Martijn Perdijk?

Waar vind ik Wind & Water? Heden & Verleden van Wind & Water
Wind & Water - Martijn Perdijk - Heeg