Wind & Water - Martijn Perdijk - Heeg  
  Home

Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'

Contact   

 
 

Tjotter 'Frouwe Anschje' (2008/2009)

In 1972 is de tjotter – of wat daar nog van over was - voor 50 gulden verkocht. De heer Westerdijk uit Eernewoude heeft er vervolgens tien jaar over gedaan om het scheepje weer varend te krijgen en heeft de tjotter in 1983 als Frouwe Anschje te water gelaten.

Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
In 2006 is de tjotter wederom door een particulier onder handen genomen. Alle beste bedoelingen ten spijt is er daarbij echter te weinig aandacht geweest voor een paar technische zaken. Zo is er geen rekening gehouden met het krimpen en uitzetten van eikenhout en werden de spanten niet uit één stuk gemaakt.

 

Vervangen spanten en zeilwerk
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
In plaats van naden die gebreeuwd en gerubberd zijn, zijn in het hele vlak latten en blokjes gelijmd. Op de foto zie je dat elk kiertje opgevuld is. Toen de tjotter weer te water ging, is het hout gaan uitzetten en heeft het schip zichzelf uit elkaar gedrukt.
Op de plekken waar de spanten doorgezaagd zijn, zie je dat er door het uitzetten van het hout een naad is ontstaan van anderhalve centimeter. De naad is gedeeltelijk opgevuld met kit.
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Ook bij de spanten van het zeilwerk is gepoogd alleen het onderste deel van de spanten te vervangen. Bij de rode pijlen zitten kieren van een centimeter breed.

 

We beginnen met het vervangen van alle spanten en het zeilwerk. We maken de spanten zoals gebruikelijk uit één stuk eikenhout dat van zichzelf al enigszins de juiste vorm heeft.



 

Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'

Het bovenste deel van een spant, heet de oplanger. Deze hebben aan de zijkant een sierlijntje dat ik er met een kruishoutje in zet. In het verleden zette elke scheepsbouwer met een specifiek soort randafwerking als het ware zijn handtekening op het schip. Als restaurateur volg ik bij de schepen die ik onder handen heb, de randafwerking die het schip van de bouwer heeft meegekregen.
 

 

Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Tussen de mastkokerwangen zat een blok kops hout waar water heel gemakkelijk kon indringen. Dit blijkt helemaal verrot te zijn. We vervangen het door een mastspoor zoals dat op kleine tjotters gebruikelijk was.
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'


Met het vernieuwen van het zeilwerk kunnen we ook de plaats en de stand van de mast aanpassen. De mast stond namelijk te ver naar voren en ook nog voorover. Het schip werd daardoor erg lijgierig en kreeg ter compensatie zwaarden die ook ver naar voren bevestigd waren. In het nieuwe zeilwerk komt de mast meer naar achteren te staan en kunnen we weer de oude gaten in het boeisel (rechts op de foto) gebruiken voor de ophanging van de zwaarden.

 
 
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Nu alle spanten en het zeilwerk vervangen zijn, keren we het schip om zodat we het vlak kunnen vernieuwen.
Vervangen vlakdelen
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'  

 

 

De eerste vlakgang is gesloopt.
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Ik maak eerst een mal van stroken triplex en zoek daarbij een eiken plank die de juiste ronding heeft. Deze plank is door de zagerij op 2,8 cm dikte gezaagd. Hierna gaat hij door de vandiktebank en blijft er 2,4 cm van over.
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Warm hout kan met behulp van gewichten in de juiste kromming gebracht worden. Het is de kunst om het hout met een gasbrander en warm water zover te verhitten dat het op de juiste plaats wil buigen, maar niet verbrandt. De plaats van de ondersteunende stokjes en de gewichten zijn cruciaal in het aanbrengen van de juiste bocht.

Als de plank de juiste kromming heeft, klem ik hem direct (warm) op het schip waar hij langzaam afkoelt.

Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'

De kromgebrande plank behoud eenmaal afgekoeld zijn vorm en wordt hier aan de binnenkant schoon geschuurd.

Definitief op zijn plek met roestvrijstalen schroeven.

Inmiddels is ook de kielplaat vervangen en de tweede vlakgang gebrand.
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'

De naden zijn gebreeuwd en gerubberd en het schuur- en verfwerk kan beginnen.
 
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje' Restauratie tjotter 'Frouwe Anschje'
De eerste primerlaag van het onderwaterschip. Om verfspetters boven de waterlijn te voorkomen, krijgt de tjotter een papieren rokje aan.
Na 6 lagen onderwaterverf zou je eigenlijk verder gaan met 1 à 2 lagen antifouling, maar dat moet kort voor het schip te water gaat gebeuren.
Marinus van Praag heeft er veel plezier in om in zijn vrije tijd het scheepje te lakken en schilderen, dus gaat de Frouwe Anschje met het onderwaterschip in de verf en een laklaag op het blanke hout terug naar huis. Als het goed is kunnen we hem dan komende zomer op de Reeuwijkse Plassen tegenkomen.