Wind & Water - Martijn Perdijk - Heeg  
  ^ Home

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop

Contact *   

 

De Staverse jol 'De Goede Hoop' (2006-2007)

In 1976 kreeg Bein Brandsma in Rohel een forse, oude Staverse Jol op de werf. Het schip was vanwege de ouderdom en staat van onderhoud al helemaal in het blik gezet. Brandsma herbouwde het schip en de opdrachtgever gaf de jol de naam 'De Goede Hoop'. Het schip werd daarbij in eerste instantie teruggebracht tot visserman, maar na een aantal jaren is er toch een roef op gezet.

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
De eerste jollen waren klein omdat er vlak bij de dijk mee werd gevist (zie de HI 5). Aan het eind van de 19e eeuw werden de jollen groter omdat de vissers langer de zee opgingen en zware netten, gewichten en ankers aan boord hadden. Na de afsluiting van de Zuiderzee kreeg de Staverse jol opnieuw een andere functie, een tweede leven als plezierjacht, waarbij ze vaak voorzien werden van een kajuit.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Een oude, ietwat vergeelde foto van de 'Goede Hoop' op de Hudson rivier ter gelegenheid van het evenement SAIL200 in New York in 1986. Een aantal Ronde- en Platbodemjachten uit Nederland gaven daarbij acte de presence, samen met andere authentieke schepen uit Europa.

Na een aantal keren van eigenaar gewisseld te zijn, kocht de familie Franken uit Culemborg het schip in 2005 van een Duitse eigenaar.
voorjaar_2007
Werkzaamheden 'de Goede Hoop' voorjaar 2007 naar boven
Nieuw vlak

Nu de jol in het voorjaar van 2007 op de werf staat, heb ik ook het onderwaterschip grondig bekeken. De staat daarvan blijkt zorgwekkend. Het schip is bij de bouw gespijkerd met ijzeren spijkers die nu grotendeels zijn weggeroest. Op sommige plaatsen zijn de spijkers zelfs helemaal verdwenen en liggen de spanten los van de huid. Bovendien zijn de naden in de loop der jaren zo breed geworden dat daar eerst latten ingezet moeten worden voordat ik ze weer kan breeuwen en rubberen.

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
De familie Franken kiest voor een structurele oplossing van het probleem en heeft besloten het hele vlak te vernieuwen. Komende maanden zal ik 14 nieuwe gangen in het schip zetten – ditmaal met rvs schroeven.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Ik heb een stam eikenhout gekocht van 63 cm doorsnede en ruim 8 meter lang. Er zijn planken van 34 mm dikte van gezaagd. Deze stam gaat helemaal op in het nieuwe vlak van de Jol. Na het schaven zijn de planken 28 mm dik en klaar om gebrand te worden.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
De eerste gang – de zandstrook - in de kop zit op zijn plaats. De zandstrook in het achterschip.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
 

 

Achter de motorfundatie zat eigenlijk een legger te weinig en nu het vlak toch open ligt, zet ik er een extra legger tussen met uitsparing voor de schroefas.

 

 

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Het branden van de tweede vlakgang in de kop. De warmte maakt de plank slap en het gewicht van de lijmtangen brengt op de juiste plaats de kromming en draaiing aan. Om te voorkomen dat het hout te veel uitdroogt, maak ik de plank regelmatig nat met warm water.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
 

Ik heb met een ijzeren staaf een mal gemaakt van de ronding van het voorschip. Daarmee kan ik tijdens het branden gemakkelijk controleren of de plank al de juiste kromming heeft. Vervolgens kan nummer twee in het voorschip op zijn plaats.
 

 

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
De tweede vlakgang voor het achterschip is gebrand en ligt klaar om te worden vastgezet. De plank past mooi. Het is belangrijk dat je een plank niet forceert om hem op zijn plaats te krijgen omdat je daarmee onnodig spanning in het schip brengt.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Het vlak aan bakboordzijde is klaar. De laatste gang is pas gemaakt en vastgezet. De lijn van de oorspronkelijke gangen is volledig behouden gebleven.
 

 

 

Het schip ligt nu op z'n bakboord-kant en aan stuurboord zijn de eerste oude vlakgangen verwijderd. De eerste gang – de zandstrook - in het achterschip zit op zijn plaats.

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Na de eerste twee gangen komt in de kop een zogenaamde ‘verloren gang’. Deze loopt niet helemaal door tot aan de steven, maar loopt net boven de waterlijn op niets uit. De kunst van het branden is om de plank zo heet mogelijk te maken zonder dat het hout verkoolt. Je moet daarvoor goed letten op de reactie van het hout op de warmte. Door mijn ervaring kan ik vaak vooraf al inschatten wat een bepaalde plank zal gaan doen en daar op inspelen. Dat scheelt een hoop zwart geblakerd hout of rare bulten die je vervolgens weer moet wegschaven waarbij de gangen onnodig dun worden. Of erger nog, gangen die al snel breken of inscheuren. Bij de Goede Hoop zijn de gangen in de kop door goed branden nog steeds bijna 3 cm dik.
Twaalf nieuwe gangen omlijsten inmiddels weer de hartvormige spiegel. Daarmee is het onderwaterschip van de Goede Hoop dicht!
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Nu moet de ruimte tussen de gangen worden opgevuld met breeuwkatoen en afgedicht worden met een rubbernaad.



Let ook op de cryptische tekens op de gangen. Martijn gebruikt schoolkrijt om aantekeningen te maken bij het pas maken van de gangen.

 

zomer_2007
Werkzaamheden 'de Goede Hoop' zomer 2007 naar boven
Nieuw roefdak
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Het oude roefdak van de Staverse jol de Goede Hoop is door de jaren heen zo vaak geschuurd dat de groef voor de rubber naden op sommige plaatsen helemaal verdwenen is. Ik kan de naden niet opnieuw uitfrezen omdat de laag teakhout hiervoor te dun is en het onderliggende multiplex door het vocht al is aangetast. Om toch weer met een droge roef te kunnen varen kiezen we ervoor een nieuw roefdak te maken van 28 mm massief teakhout. De vorm van het oude dak is overgenomen in de nieuwe eikenhouten dakbalkjes. Het hout komt uit een kromgegroeide eik zodat de nerf van het hout mooi de ronding van het dak volgt. De dakconstructie wordt hier bovendien sterker van zodat de balkjes niet zo dik hoeven te zijn en er in de roef meer stahoogte overblijft.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Omdat de roef niet rechthoekig is, maar naar voren toe beduidend breder wordt, heb ik alle latten naar achteren toe taps toe laten lopen. Hiermee voorkom je dat een aantal latten halverwege de roef in dunne kwetsbare punten uitlopen. En het geheel van lange doorlopende latten maakt de roef visueel langer. De onderkant van de teaklatten is al wit geschilderd, zodat het schilderen van het plafond straks sneller gaat. Alle naden worden geprimerd en daarna afgedicht met rubber.
Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Na het breeuwen en rubberen is het schip geschaafd en geschuurd. Boven de waterlijn gebruik ik Epifanes bootlak en het nieuwe vlak verdwijnt voorgoed onder 7 lagen onderwaterverf en antifouling.

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop

Het eindresultaat mag gezien worden!
 

Restauratie Staverse jol de Goede Hoop Restauratie Staverse jol de Goede Hoop
Direct na de tewaterlating nam de 'Goede Hoop' deel aan Regionale Friese Reünie in Heeg. Een fraaie verschijning tussen de andere jollen. Er is er geen één gelijk! De volgende dag was ze actief als eskader-commandant tijdens het admiraalzeilen.