Wind & Water - Martijn Perdijk - Heeg  
  Home

Groot onderhoud 7 m S-spant 'ISABEL M'

Contact *   
 
 

De 7m S-spant 'ISABEL M' (2007-2008)
 (in 1944 ontworpen door de Zweed Knud H. Reimers)

Op 25 mei 2007 kocht de Noor Thomas Kloumann op Schiphol een Spiegel der Zeilvaart en las daarin het artikel van Wim de Bruijn over Martijn’s werk en werf Wind en Water. Martijn leek hem de juiste man voor zijn project dat al 2 jaar onder een tentzeil in Noorwegen lag: zijn 7 meter S-spant uit 1944, ontworpen door de Zweed Knud H. Reimers. Het schip moet volledig nagelopen worden en helemaal opnieuw in de lak worden gezet.

We namen de uitdaging aan en gingen naarmate de weken vorderden, steeds meer uitzien naar deze bijzondere klus. In augustus vertrekken we met het gezin en een auto vol gereedschap voor drie weken naar Zuid Noorwegen.

Na drie weken hard werken is er veel werk verzet. Dat kunt u uit de vele foto's afleiden. Maar er is meer aan de hand. Er worden tijdens de werkzaamheden problemen ontdekt die niet ter plaatse zijn op te lossen omdat de tijd en de mogelijkheden ontbreken. Het 'inrichten' van een 'echte' werf op de helling is geen optie, dus besluit de eigenaar om het schip op transport naar de werf van Martijn in Heeg te zetten.

Het klassieke s-spant Isabel M van Thomas Kloumann arriveert begin november vanuit Noorwegen in Nederland voor een totale refit.

7m S-spant 'ISABEL M' We ontvingen we deze foto per mail en vonden het direct een bijzonder schip.
7m S-spant 'ISABEL M' We verblijven in het huis van Thomas.
Op de helling tussen de bomen vinden we het mahoniehouten schip.


Een vlak kaal krabben is geen leuk werk.

 		 7m S-spant 'ISABEL M'
7m S-spant 'ISABEL M'


Gelukkig is de slijpsteen mee.

 
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

Mijn vader Nico haalt het roer kaal.

Doordat de verschillende delen van een lage verschansing los liggen van de romp, trekt er water onder de lak van de romp. Het schip alleen opnieuw lakken, zal dat probleem niet oplossen.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

Voordat het gaat regenen vergroten we de tent waaronder de Isabel M staat.

Na afbijt, verfkrabbers en de schuurmachine, kunnen we eindelijk voor de laatste maal het schip rond met fijn schuurpapier in de hand.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'
Mahonie verkleurt onder invloed van UV-licht snel tot lichtgeel. Een kleurbeits onder de lak vertraagt dit proces aanzienlijk. Door een lichte variant met een donkere te mengen zoeken we naar de juiste kleur voor het schip.

Het is even schrikken om het gave mahoniehout in een kleurbeits te zetten…
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

De eikenhouten voor- en achtersteven horen blank te blijven.

Alle doppen van de nagels op de metalen spanten liggen los. De gegalvaniseerde nagels zijn onder invloed van het zoute zeewater uiteindelijk toch gaan roesten. Het hout is echter nog niet erg aangetast en met het schoonmaken van de nagelgaten en opnieuw aanbrengen van de doppen kan het schip nog jaren mee.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

Ik vervang meer dan 600 doppen. Monnikenwerk, maar bij zo’n mooi gelijnd schip is dat geen straf.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'
Na het kleuren volgen een aantal Epifanes lak-lagen.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

Als voorlopige oplossing voor de kieren tussen de romp en de verschansing spuit ik kit tussen de delen. In de nabije toekomst zal er echter een definitieve oplossing moeten komen om schade aan de nieuwe lak te voorkomen.

Na een aantal lagen begint het erop te lijken. Uiteindelijk moeten er in ieder geval 7 lagen op.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

Het onderwaterschip zal uiteindelijk wit worden. Als we na tweeënhalve week vertrekken, kan het schip nog niet te water. Er is al veel gebeurd, maar om alle puntjes op de i te zetten, zal het schip binnenkort op transport naar Nederland gaan. Op mijn werf mag ik deze winter het schip onder ideale omstandigheden weer in topconditie brengen.

November 2007: Isabel M op transport naar Heeg

Het werk op locatie in Noorwegen was natuurlijk prachtig om te doen, maar ik miste toch mijn grote machines en vlakke werkvloer rond het schip. En met de vroeg invallende winter zou het ter plaatse geen doen zijn om het schip weer in goede conditie te brengen. In overleg met de eigenaar Thomas Kloumann besloten we het schip naar Nederland te transporteren.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

   
Voorjaar 2008: Werkzaamheden in Heeg

Voorsteven

Het hout van de voorsteven was op veel plaatsen beschadigd. Op de vele tochten heeft de mooie maar rotsachtige scheren- en fjordenkust hier zijn tol geëist. Het eikenhout was niet aangetast en daarom heb ik niet de hele voorsteven vervangen, maar met een dunne eiken lat en een paar vulstukken de lijn van de boeg van het klassieke jacht hersteld. Om nieuwe beschadigingen te voorkomen komt er uiteindelijk nog een RVS halfronde strip overheen.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'
7m S-spant 'ISABEL M'

7m S-spant 'ISABEL M'

 7m S-spant 'ISABEL M'

   
Gangen onderwaterschip

Toen we het schip in Noorwegen kaal haalden, bleek al dat de kielgang aan beide zijden heel slecht was. Dit hout is genageld met koperen nagels op de houten spanten en gegalvaniseerde nagels op de ijzeren wrangen. Van de gegalvaniseerde nagels waren de koppen afgeroest en dat gaf grote zwarte, brosse plekken in het hout.

7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

Aan de onderkant van de gang grenst het hout aan de loden kiel. Hier waren de koperen schroeven grotendeels weggecorrodeerd. Hoewel koper een edeler metaal is dan lood, treedt hier toch contactcorrosie op van het koper. Dat komt door de elektrolytische werking van het zeewater en het relatief veel grotere oppervlak van het lood. We slopen aan weerszijden de kielgang eruit en zullen het vervangen door nieuwe mahonie delen.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

Om de twee houten gestoomde spanten zit een gegalvaniseerde ijzeren wrang. Dit maakt het schip met minder gewicht constructief stijver, dan wanneer alles – zoals begin 1900 - in hout uitgevoerd werd.

Om het roesten van de wrangen tegen te gaan zijn ze ingesmeerd met oranje RLS (een dun mengsel van Owatrol en loodmenie). Dit trekt goed tussen de aan elkaar geklonken delen van de wrangen. Later komt daar een aantal lagen bilgeverf overheen.
7m S-spant 'ISABEL M' De nieuwe kielgangen zijn op maat gemaakt. De binnenkant krijgt alvast een laagje verf. Zo kun je er immers beter bij dan wanneer je van binnenuit een S-spant wilt schilderen. We laten het jacht voorlopig nog even open liggen om van onderuit ook eerst het onderste stuk van de bilge af te schilderen.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'
Op de plaatsen waar voorheen klinknagels zaten, bevestigen we de nieuwe plank nu met rvs boutjes en moeren. Bij restauratiewerk zo diep in het schip heb je namelijk binnenin te weinig ruimte om aan klinknagels een ronde kop te klinken.

 

De gangen van een mahoniehouten s-spant staan koud op elkaar. Dat betekent dat er geen taps toelopende naad met breeuwkatoen tussen de gangen zit, maar dat de gangen passend tegen elkaar zitten. Omdat mahonie niet zoveel krimpt en uitzet als eiken hebben goed sluitende gangen geen flexibele rubbernaad nodig om waterdicht te blijven.

 7m S-spant 'ISABEL M'


Dek Isabel M

 Zomer 2007 bleek in Noorwegen dat de slechte staat van het lakwerk op de romp te wijten was aan de opstaande rand van het dek die deels los lag. Hierdoor kon water vanaf het dek onder het hout kruipen en daar de laklaag van de romp aantasten. Nu het schip in Heeg op de werf ligt, halen we de rand met lijst eraf en lijmen het geheel weer opnieuw op elkaar.

Op het dek staat een opstaande rand van 5 (achter) tot 15 cm hoog (voor). Buitenkant is wit, binnenkant mahonie. De lijst is het bolle randje daar bovenop. Duidelijk is de spleet tussen de opstaande rand en de romp te zien.

 7m S-spant 'ISABEL M'
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

De lijsten komen er gelukkig netjes vanaf en we kunnen ze later zo weer terug plaatsen.

De rand langs het dek loopt rond. Om te voorkomen dat er tijdens het losmaken teveel zijwaartse spanning op de schroeven komt, wordt het met een lijmtang op zijn plaats gehouden.

7m S-spant 'ISABEL M'

Nu de rand van het dek af is, moet alle epoxy van de mahoniehouten lijfhouten worden gehaald. De ondergrond moet volledig vlak zijn om het geheel er straks weer goed op te kunnen lijmen.

 

Het dek bestaat uit vurenhouten latten bedekt met een witgeverfde epoxylaag. Voor het epoxy-tijdperk werden de latten met canvas doek overtrokken en waterdicht gemaakt met een verflaag. De huidige epoxylaag vertoont echter op veel plaatsen scheuren. Vocht kan hierdoor in het hout trekken en rot veroorzaken. Dit proces is bij hout dat met epoxy behandeld is extra desastreus, omdat het vochtige hout door de afsluitende epoxylaag niet meer kan uitdampen. Uiteindelijk kiezen we er in overleg met Thomas voor om de scheuren in de epoxylaag dicht te smeren  en een definitieve oplossing uit te stellen tot volgende winter.
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

 

Verder frezen we alle naden naast de opstaande randen van de opbouw open, om die te vullen met rubber. Zo lekt daar in ieder geval geen water door en kunnen de witte planken komende winter makkelijk vervangen worden.

 

 
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'

 

 

De opstaande rand kan nu weer teruggeplaatst worden.

 

 
7m S-spant 'ISABEL M' 7m S-spant 'ISABEL M'
Het zit weer als nieuw, maar toch dateert alles nog uit 1944!

Ook bovendeks krijgt alle mahonie een kleurbeits om het vergelen van het hout tegen te gaan. Hier breng ik de eerste laklaag over de beits aan.

Zomer 2008: Afwerking en tewaterlating
 

De motor is verwijderd om gereviseerd te worden. Je kijkt nu direct in het achterschip op de mahonie houten gangen. De houten spantjes zijn van eikenhout gemaakt omdat je mahonie niet zo ver kunt buigen. Voor de stijfheid van het schip zijn om de twee houten spanten stalen spanten gebruikt.

Thomas wilde graag een langere boegspriet om de genua verder naar voren te kunnen voeren. Net als het origineel maak ik die van Origon Pine.

Het lakken van het interieur is een priegelwerk met erg veel randjes en hoekjes. Maar het knapt er erg van op!

Eerder heb ik stukken hout in de voorsteven gelijmd, omdat daar veel beschadigingen zaten. Om de voorsteven in het vervolg extra te beschermen komt er een RVS strip overheen.
Na het lak- en schilderwerk moet al het beslag weer op het dek gemonteerd worden.

Klaar om te water te gaan.

Isabel M weer in haar element